— column uitgesproken op het politiek café van de VVD (de Libertijn) op 10 oktober over het mecenaat —
Vanmiddag google-de ik het begrip ‘mecenas’ eventjes. De online Van Dale zei dat dit iemand is die kunstenaars geldelijk steunt. Wikipedia was wat explicieter: ‘een mecenas is een doorgaans welgesteld persoon die als beschermheer of –vrouwe van kunstenaars optreedt door ze van financiële middelen te voorzien, zodat ze zich zorgeloos kunnen wijden aan scheppend werk’.
Ik dacht eventjes: wat lief eigenlijk van zo’n welgesteld persoon, dat hij zijn goeie geld wil besteden aan de kunst en cultuur van het land. Wat kan daar nou mis mee zijn?
Het mecenaat is door velen, die zich vooral ter rechterzijde van het politieke spectrum bevinden, als hét antwoord op de kunst- en cultuurbezuinigingen van het huidige kabinet geformuleerd. Zo verscheen van de hand van Diederik Boomsma, duo-raadslid voor het CDA in Amsterdam en een prominente jonge conservatieve denker, een veelbesproken opiniestuk dat stelde dat we het subsidie-infuus maar moesten afbouwen, en de kunsten terug moeten werpen op markt en mecenas.
Dat klinkt natuurlijk fantastisch. Laat het aan de liefhebber zelf over om te bepalen waar zijn geld naar toegaat, in plaats van dat we een beetje socialistisch belastingen bij elkaar harken om dat vervolgens te gaan herverdelen aan tromboneclubjes waar niemand op zit te wachten en pindakaasvloeren die door niemand worden begrepen.
Logisch! Of niet?
Eind september was Marja Ruigrok (raadslid in Amsterdam voor de VVD) op een bijeenkomst waar meer informatie werd verschaft over de verkoop van aandelen van het Concertgebouw. Een paar dagen later vertelde ze me dat zij in haar jurk en hoge hakken een uitzondering vormde omdat de bijeenkomst vooral werd bijgewoond door oude en witte mannen. Ook twitterde ze: ‘Jammer dat er nu weinig 30-ers en 40-ers worden aangesproken’.
Ik moest dan ook even lachen toen ik het citaat van de heer Rienstra (directeur van de VandenEnde Foundation) op de VVD site las: ‘de overheid heeft cultuur elitair gemaakt’. Want als er iets elitair is, dan is het wel de rijke bovenlaag van de bevolking laten bepalen welke kunst en cultuur in Nederland mag overleven.
Als er iets elitair is, dan is het wel het mecenaat.
In oktober vorig jaar kopte de Volkskrant nog: ‘Cultuursector kan klappen opvangen met donateurs’! Particuliere gevers zouden bereid zijn om financiële steun te geven aan kunstinstellingen. De vraag is alleen: wie zijn die particuliere gevers? Zijn dat de bakkers, de studenten, de secretaresses en de verpleegkundigen? Of zit het echt grote geld bij de rijke witte oude mannen die Marja tegenkwam?
De mecenas als vervanger voor overheidssubsidies zal een kunstsector opleveren waar ik me als jonge vrouw niet thuis zal voelen. Evenmin zullen Henk, Ingrid en Achmed zich aangesproken voelen door de geliefde clubjes van de mecenas. Als de witte oude mannen van Marja het mogen bepalen, dan overleven het Concertgebouworkest, de Opera en het Nationaal Ballet ongetwijfeld. Maar de Melkweg, het Productiehuis MC en het Bijlmerparktheater – waar het publiek doorgaans wit noch oud is – zullen hun deuren moeten sluiten.
Natuurlijk is het goed als het makkelijker wordt voor liefhebbers om geld te schenken aan hun favoriete instelling. Natuurlijk is het goed als instellingen meer kennis in huis hebben om geld uit de markt te halen. Maar het mecenaat is absoluut geen panacee voor de komende bezuinigingen.
In 1917 werd onder de liberale premier Cort van der Linden het censuskiesrecht afgeschaft. Als we echt vinden dat de mecenaten het voor het zeggen moeten hebben, laten we dan gewoon het censuskiesrecht weer invoeren. Tot die tijd is het de taak van de overheid – ook onder leiding van de huidige liberale premier – om kunstinstellingen draaiende te houden.
De premier zou zijn echte eens moeten verdiepen in het klassiek liberalisme en zich moeten laten leiden door principes in plaats van pragmatisme. Kunst kan zich zelf bedruipen, Kunst is een economisch goed geen recht.
De overheid heeft zeker een taak bij de instandhouding van de culturele sector (exclusief kunstenaars zelf). De vraag is alleen in welke mate. De rol van de instellingen zelf zal ook enigszins moeten veranderen. Bijvoorbeeld mee vraaggericht dan aanbodgericht. Ook een meer zakelijke aanpak is wenselijk en ook zeker mogelijk. Het afhankelijk zijn van subsidies is tot op zekere hoogte ook een keuze, met consequenties.
Aanbodgericht heeft als voordeel dat er op die wijze kunstuitingen aan bod kunnen komen waar eenvoudigweg nog geen vraag naar is. Immers is kunst niet juist ook die uitingen onder de aandacht brengen die je verbazen en prikkelen?
Voor dat Steve Jobs de iPod introduceerde was er ook geen vraag beste Danique. Die vraag kwam naderhand en zo werkt het in een echte economie, kunst hoe mooi ook is net als een mooi pak of sieraad, de vraag is niet garandeerd en de waarde van het goed wordt bepaald door zij die bereid zijn het af te nemen (de markt, de vrije markt).
Ik kan je standpunt prima begrijpen als jij erkend een socialiste te zijn, claim je liberaal te zijn dan kan ik alleen maar hopen dat je ooit wijzer wordt.
Beste Arjen
Dat houd zeker ook in het instand houden van bijstand voor bouwondernemers ivm bouwsubsidies, nationale hypotheek garantie, deposito garantiestelsel voor roekeloze bankiers en spaarders. VVD regeert weer vanuit de status quo maar niet vanuit principes. Juist het gebrek aan principes is waarom de VVD weer verbleekt als ze regeert.
Heb je iets tegen het liberalisme?
Het mecenaat hoeft een rol van de overheid niet uit te sluiten. De overheid kan óók een mecenas zijn, door gericht opdrachtgeverschap. De gemeente betaalt ‘n kunstenaar dan om iets leuks op ‘n rotonde te zetten, of om de hal van het stadhuis te behangen. Op die manier komt het belastinggeld dat de overheid in kunst investeert ook weer bij de burger terug, want die rijdt om die rotonde en print ‘n bonnetje in die stadhuishal. Kunst moet midden in de samenleving staan, het mecenaat moet dat ook. Op dit moment is de architectuur de enige kunstvorm waarin een dergelijk systeem bestaat: architecten zijn afhankelijk van opdrachtgevers en de overheid is één van die opdrachtgevers. Als kunstvorm staat de architectuur er goed voor, vind ik, en ze staat ook midden in de samenleving. Blijkbaar werkt ‘t dus wel.
plaatsman
Dit is ook een vorm herdistributie, een rotonde… is daaraan toe maar een rotonde met een kunstzinnige bloempot van een paar duizend euro;s over de grens. De overheid hoort geen mecenas te zijn maar onze vrijheid te garanderen door het inrichten van een goed rechtssysteem en nationale defensie meer niet.
Ik ben niet tegen kunst maar wel tegen bijstandsuitkeringen, als de overheid de Mecenas uit hangt dan is dat bijstand en dus nivellering. De overheid heeft namelijk geen geld, geen vermogen dat zij op eigen kracht heeft verkregen door een product of dienst te bieden dat in een vrije markt kan worden geconsumeerd. De overheid verkrijgt geld via taxatie en soms zelfs taxatie op bezit en inkomen en of vermogen van een individu te belasten. Als de overheid nu geld/inkomen zou verkrijgen door een product of dienst te bieden waarvan een ieder gebruik maakt dan is een vergoeding redelijk zoals in geval van veiligheid door politie.
Maar ik merk het al, liberalisme bij de VVD staat verkapt voor sociaal democratie in een blauw jasje ipv een roos op de borst.
Spending someone else his/her money is always preferable voor politici, De BV Nederland is feitelijk een grote plantage en ik mag de slaaf zijn die onder illusie van verkiezingen mag denken zelf over mijn lot en geld te beschikken.
Interessante waarneming, inderdaad, aan het mecenaat kleeft nog een behoorlijk grijs/stoffig jasje, maar er zijn wel initiatieven die het mecenaat / geven aan kunst en cultuur proberen te verjongen. Zo heb je Foam_Fund waarbij veel creatieve bedrijven / jonge ondernemers zijn aangesloten (initiatief van Foam_Fotografiemuseum Amsterdam) en ook voordekunst (www.voordekunst.nl) probeert een jonge / nieuwe groep donateurs aan te spreken. Dit werkt, maar de slag van crowd naar incrowd moet nog gemaakt worden. Dat gebeurt alleen wanneer een sterke (media)partner zich verbindt aan het initiatief die duidelijk kan en wil maken dat iedereen kan geven aan kunst en cultuur en dat je er vervolgens ook echt iets bijzonders voor terug krijgt.
Kunst kan natuurlijk best iets zijn waar “iedereen gebruik van maakt”. Dat zou ook wel ‘n eis mogen zijn van zo’n overheidsmecenas. Kunst die niemand ziet verdient geen belastinggeld. De overheid moet investeren in kunst die wél gezien kan worden en die zo bijdraagt aan de samenleving. Natuurlijk kan iedereen over die bijdrage blijven discussiëren, maar ja, als kunst debat oplevert is het al een bijdrage an sich.
Wat deze hele discussie met slavernij van doen heeft ontgaat me nogal. De heer Katgert sleept er echt dingen bij die er niks mee te maken hebben. Ik vind het ook eigenaardig dat kunst maar als ‘n links thema wordt weggezet. Het beschermen van kunst past prima bij liberale en rechtse overheden. Zelfs Churchill bezondigde zich eraan. Maar ja, die las dan ook boeken.